ميرزا حسين خان مبصر السلطنه
25
مراسلات طهران ( فارسى )
در سال 1304 خورشيدى ، پس از آنكه استفاده از القاب ممنوع شد ، مبصّر السّلطنه نام خانوادگى ناصرى را براى خود انتخاب كرد . 3 . توسعهء شهر تهران : گفته شد محور اصلى نامهها مربوط به خريد و فروش زمين در تهران است ، بنابراين بد نيست به چهگونگى توسعهء شهر اشاره شود . 17 جمعيّت تهران از اواسط قرن سيزدهم ه . ق رو به افزايش بود ، چنانكه طبق آمار نجم الملك ، كه در 1286 ه . ق تهيّه شد ، تعداد 853 ، 16 نفر يا 11 % جمعيّت در بيرون از دروازههاى شهر مستقرّ بودند . 18 يكى از علل رشد جمعيّت ، مهاجرت مردم از ولايات به تهران بود . 19 به گفتهء دكتر جانگرنى ، كه در زمينهء گسترش تهران مطالعه كرده است ، افراد ثروتمند در شمال شهر ، به محلهء جديدى بهنام دولت نقل مكان كردند و در آنجا خانههاى مجلّل ساختند . سفارتخانهها نيز به آن سمت منتقل شدند و به دنبال محلّى مناسب گشتند . 20 در همان وقت تصميم گرفته شد ديوار جديدى براى تهران ساخته شود و ميرزا يوسف مستوفى الممالك و خويشاوند او ميرزا عيسى وزير ، مسؤول گسترش و ساختن آن ديوار شدند . 21 آنها از مالكان بزرگ شمال و غرب تهران بودند و مستوفى الممالك در شمال تهران مالك دهات متعدّدى بود كه داخل محدودهء شهر و يا در جوار ديوار آن قرار گرفته بودند و زمينهايشان به مرور تقسيم مىشدند ، يا به فروش مىرسيدند . گرنى معتقد است دربارهء نحوهء تقسيمبندى و فروش آنها اطّلاعات زيادى وجود ندارد و شايد تنها مورد سفارت انگلستان است كه زمين آن در 1867 م / 1284 ه . ق در شمال شهر ، نزديك دروازهء جديد دولت 22 ، خريده شد . سفارت انگلستان قبلا در گذر خداآفرين ، در محلّهء بازار ، قرار داشت و گروهى از كارمندان ايرانى و خارجى سفارت و بعضى خارجىهاى ديگر ، در آن حوالى مسكن داشتند . 23 زمينى كه براى سفارت انتخاب شد ، محلّ كارخانهء كاغذ و شيشهسازى و سربازخانه بود 24 كه حدود 000 ، 60 يا رد مربّع مساحت داشت و 000 ، 20 تومان مىارزيد . جان گرنى مىگويد تقسيمبندى اين قسمت از شهر ، تحت نظر ميرزا عيسى وزير و ژنرال بوهلر انجام گرفت 25 و شكّى نيست كه شاه نيز به شهرسازى جديد علاقهمند بود ، چنانكه در سال 1306 ه . ق ميرزا حسن خان نوشت :